شاهدان بر خلق خدا وَشُهَداءَ عَلى خَلْقِهِ ؛ [ و خدا رضايت داده به اين كه ] شما شاهدان بر خلقش باشيد . كلمهء شهداء جمع شاهد است ، راغب اصفهانى مىگويد : الشهود والشهادة : الحضور مع المشاهدة إمّا بالبصر أو بالبصيرة . « 1 » كلمه « خلق » در اين عبارت اطلاق دارد ، اعم از مؤمنان و غير مؤمنان ، هم‌چنان كه اعم از نيّات و اعمال است . بنابراين ، خداوند متعال ائمّه را شاهدان بر نيّات و اعمال همه خلايق قرار داده است . وقتى خدا رضايت داد به اين كه آن بزرگواران « حججاً على بريّته » باشند ، پس لابد بايد بر شئون همهء « بريه » - يعنى خلقى كه طرف احتجاجند و نياز به حجّت دارند - احاطه داشته باشند ، و گرنه نقض غرض ، يا خُلف لازم مىآيد . اين از نظر برهان عقلى . اما دليل از كتاب ، اين جمله به آيهء مباركه‌اى از قرآن اشاره دارد ، آن جا كه مىفرمايد : « وَكَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ . . . » ؛ « 2 » و شما را يك امّت ميانه قرار داديم تا اين كه شما گواه بر مردم باشيد . امام عليه السلام در تفسير اين آيه فرموده است : نحن الامّة الوسطى ونحن شهداء اللَّه على خلقه وحججه في أرضه . . . . « 3 » روايات در اين باب چند قسم هستند :

--> ( 1 ) . المفردات فى غريب القرآن : 267 ( 2 ) . سوره بقره ( 2 ) : آيه 143 ( 3 ) . الكافى : 1 / 190 ، حديث 2 ، بحار الأنوار : 16 / 357 ، حديث 48